Afg‘onistondagi harbiy-siyosiy va gumanitar inqirozning yangi bosqichi

Afg‘onistonning turli mintaqalarida, xususan, shimoli-sharqiy Badaxshon viloyatida amaldagi “Tolibon” rejimiga qarshi qurolli qarshilik harakatlari qayta jonlanib, faol bosqichga o‘tmoqda. Aholining amaldagi boshqaruvdan noroziligi hamda hududiy barqarorsizlik fonida muxolif kuchlarning harbiy harakatlari sezilarli darajada jadallashgan.

1. Badaxshondagi harbiy to‘qnashuvlar va yangi frontlar

Badaxshonning Zebak tumanida Afg‘oniston Ozodlik Fronti bo‘linmalari va “Tolibon” kuchlari o‘rtasida shiddatli janglar yuz berdi. Muxolifat vakili va uning siyosiy yetakchisi Dovud Noji bergan ma’lumotga ko‘ra, payshanba kuni boshlangan maxsus amaliyot davomida rejimning 21 nafar harbiy xodimi yo‘q qilinib, 37 nafari jarohatlangan. Qarshilik ko‘rsatuvchi guruhlar ushbu amaliyotni ozodlik kurashidagi sifat o‘zgarishi deb baholamoqda.

O‘z navbatida, “Tolibon” matbuot xizmati bu raqamlarni rad etdi. Ularning ta’kidlashicha, to‘qnashuv Pokiston chegarasidan o‘tishga prinsiplar asosida harakat qilgan qurolli guruh bilan sodir bo‘lgan va natijada atigi 5 nafar hujumchi yo‘q qilingan.

Asosiy nishon: Zebak tumanining Topxona hududida vaziyat murakkablashgani sababli, “Tolibon” qo‘mondonligi o‘z pozitsiyalarini saqlab qolish uchun harbiy vertolyotlar va qo‘shimcha desant kuchlarini jalb etishga majbur bo‘ldi. Shu bilan birga, mintaqada yangi tashkil etilgan “Sepahi Mihan” (Vatan askarlari) guruhi ham harakatga kelib, Yaftali Sufla tumanidagi bir qator ma’muriy ob’ektlarni vaqtincha egallab olgani aytilmoqda.

2. Pokiston bilan diplomatik va harbiy ziddiyat

Shanxay hamkorlik tashkiloti (SHHT) sammitida so‘zga chiqqan Pokiston Tashqi ishlar vaziri Is’hoq Dor Afg‘onistondan tarqalayotgan terror xavfi Islomobod uchun eng birinchi darajali tahdid ekanini alohida ta’kidladi. Pokiston tomoni “Tolibon” hukumatini “Texriki Toliboni Pokiston” (TTP) hamda boshqa ekstremistik tuzilmalarga xavfsiz boshpana berishda ayblamoqda.

Ushbu bayonotga javoban, “Tolibon” rasmiy vakili Zabihulloh Mujohid Pokistonning xavfsizlik muammolari ularning ichki ishi ekanini, Afg‘oniston hududi qo‘shni davlatlarga zarar yetkazish uchun ishlatilmayotganini ma’lum qildi.

Shu bilan birga, xalqaro Amnesty International inson huquqlari tashkiloti e’lon qilgan hisobotda Pokiston qurolli kuchlari Qobul shahridagi “Omid” reabilitatsiya markaziga bergan havo zarbasi oqibatida 269 nafar tinch aholi halok bo‘lgani xabar qilindi. Tashkilot buni xalqaro harbiy jinoyat sifatida surishtirishni talab etdi. Pokiston harbiy rahbariyati esa buni rad etib, “Tolibon” tibbiyot maskanlaridan harbiy va terrorchilik maqsadda foydalanayotganini da’vo qilmoqda.

3. Xalqaro yakkalanish va inson huquqlari inqirozi

Mamlakatning xalqaro hamjamiyatdan ajralib qolishi yanada chuqurlashmoqda. Germaniya Ichki ishlar vazirligi qaroriga ko‘ra, 2026-yilning 1-avgustidan e’tiboran Afg‘onistonning amal qilish muddati sun’iy uzaytirilgan pasportlari tan olinmaydi. Bunga xalqaro aviatsiya xavfsizlik talablariga rioya etilmagani sabab qilib ko‘rsatilgan.

Chegara ortidagi vaziyat ham og‘irligicha qolmoqda. BMTning Afg‘oniston bo‘yicha maxsus ma’ruzachisi Richard Bennett Erondagi afg‘on qochqinlarining holati o‘ta ayanchli ekani, ular muntazam tazyiq va qatl etilish xavfi ostida yashayotganini bildirdi.

Mamlakat ichkarisida esa ayollar va bolalar huquqlari poymol etilishi davom etmoqda. Qobulda ayollar va bolalar huquqlarini himoya qilish bilan shug‘ullanuvchi tashkilotning 6 nafar xodimi qo‘lga olingan va ularning hozirgi taqdiri noma’lum bo‘lib qolmoqda.

4. Tabiiy ofatlar va giyohvand moddalar muammosi

Nuriston viloyatida yuz bergan kuchli suv toshqinlari oqibatida kamida 23 kishi halok bo‘ldi, bu esa hududda oziq-ovqat va ichimlik suvi taqchilligini yanada kuchaytirdi.

Shuningdek, “Tolibon” rahbariyati mamlakatda gipnoz va afyun yetishtirish butunlay to‘xtatilganini ta’kidlayotgan bo‘lsa-da, Taxor viloyatida yirik miqdordagi afyun musodara qilingani va BMTning Giyohvand moddalar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) hisobotlari Afg‘onistonda narkotiklar muammosi hamon dolzarbligini ko‘rsatmoqda.